Breza Wojciech Konstanty h. własnego

Breza Wojciech Konstanty h. własnego (zm. 1698) przywódca szlachty wielkopolskiej, wojewoda poznański. Wielokrotnie reprezentował województwa poznańskie i kaliskie na sejmach za panowania królów Jana Kazimierza i Michała Korybuta Wiśniowieckiego.

Mapa Rzeczypospolitej opracowana przez Vincenzo Marię Coronellego, część wschodnia, 1692 r., z kolekcji Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie; fot. Z. Reszka

Należał do stronników Michała Korybuta. W r. 1673 sprawował poselstwo do Szwecji z misją starania się o posiłki na wojnę turecką. Szwedzi oczekiwali w zamian oddania im w zastaw kilku miast w Prusach Królewskich, Breza zaś starał się o pomoc bezinteresowną. Po niepowodzeniu misji szwedzkiej Breza wracając przez Kopenhagę dowiedział się o śmierci króla. Powziął wtedy pomysł wysunięcia kandydatury duńskiego księcia Jerzego, brata króla Chrystiana V, do tronu polskiego.  Na sejmie konwokacyjnym 1674 złożył sprawozdanie z poselstwa do Szwecji, starał się tez agitować za kandydaturą duńską. Sprzyjał staraniom elektora brandenburskiego Fryderyka Wilhelma uzyskania wpływów w Rzeczypospolitej, przyjmował podarunki od dyplomatów brandenburskich. Od r. 1675, kiedy król Jan III Sobieski zawarł sojusz z Ludwikiem XIV skierowany przeciw Brandenburgii i zamierzał odzyskać Prusy Książęce, Breza zdecydowanie sprzeciwiał się tym planom i prowadził wśród szlachty wielkopolskiej akcję na rzecz elektora. Sądził, że wzmocnienie pozycji króla przyniosłoby osłabienie złotej wolności i upatrywał w elektorze jej obrońcy.

Na początku lat osiemdziesiątych zbliżył się przejściowo do dworu, w r. 1681 został kasztelanem poznańskim.  W r. 1683 poparł sojusz z cesarzem, a w r. 1684 posłował do Berlina w sprawie posiłków brandenburskich na wojnę turecką. Gdy jednak Jan III  w r. 1686 ponownie skłaniał się ku Francji, kasztelan znów intrygował przeciw niemu w Wielkopolsce i donosił przedstawicielowi dyplomatycznemu elektora w Polsce, Joachimowi Scultetusowi o domniemanych zamysłach absolutystycznych króla. Z myślą o dalszych awansach starał się jednak o dobre stosunki z dworem, w r. 1687 otrzymał województwo kaliskie a w r. 1692 poznańskie. W drugiej połowie lat osiemdziesiątych ufundował murowany kościół w Skrzatuszu, w którym umieszczono otaczaną kultem pietę. Obecnie jest to sanktuarium Matki Boskiej Bolesnej.