Jak powstała pierwsza publiczna biblioteka narodowa w Europie

Pierwsza publiczna biblioteka narodowa w Europie powstała w 1747 roku. Była dziełem braci Załuskich – biskupa kijowskiego Józefa Andrzeja oraz biskupa krakowskiego Andrzeja Stanisława. Po edukacji w kraju chłopcy wyjechali w podróż po Austrii, Niemczech, Holandii, Włoszech, Francji. Następne lata Józef również spędził zagranicą. Studiował teologię w Paryżu, prowadził pertraktacje polityczne, odwiedzał dwory królewskie. Przede wszystkim zaś utrzymywał kontakty z uczonymi. W tym czasie w Europie szerzyła się oświeceniowa wiara w potęgę rozumu. W związku z rozwojem wiedzy znaczenia nabrały biblioteki. Intelektualna atmosfera Europy wywarła duży wpływ na Załuskiego, który rozpoczął kompletowanie zbiorów. Sprowadzał książki zarówno z zagranicy jak i przeszukiwał krajowe kolekcje prywatne i klasztorne biblioteki. Z powodu swej pasji często popadał w tarapaty finansowe. Już w 1732 roku ogłosił chęć oddania prywatnych zbiorów Załuskich do użytku publicznego. O lokal zatroszczył się jego brat Andrzej, który zakupił pałac Daniłowiczowski, gdzie po adaptacji umieszczono książki. Otwarcie biblioteki miało nastąpić 11 listopada 1746 roku. Jednak z powodu konserwatywnej opozycji, upatrującej w bibliotece niebezpiecznej zarazy, uroczystość przesunięto. Zbiory, liczące około 200 tys. woluminów, oddano do użytku publicznego w sierpniu 1747 roku. Czytelnicy mogli pracować na miejscu lub wypożyczać książki. Po śmierci braci biblioteka przeszła w ręce jezuitów, a po rozwiązaniu zakonu w 1773 roku przejęła ją Komisja Edukacji Narodowej. Po trzecim rozbiorze Polski w 1795 roku Rosjanie wywieźli zbiory do Petersburga. Część z nich wróciła do kraju po traktacie ryskim tylko po to by spłonąć w 1944 roku.


Wnętrze biblioteki z końca XVII w., miedzioryt wykonany przez Johanna Ullricha Krausa; zbiory Biblioteki Narodowej