Apoteoza herbu Sobieskich - Janina

Wśród niezliczonych druków panegirycznych, poświęconych królewskiemu domowi Sobieskich, poczesne miejsce zajmuje dzieło poety Wojciecha Stanisława Chrościńskiego Clypaeus Serenissimi Joannis Tertii, Regis Poloniarum, wydane w Brzegu w 1717 r., nakładem Godofreda Trampiusa. Ów panegiryk, zawierający historię i dość bałamutną genealogię rodu, jest wszakże dowodem trwałości sentymentu autora dla Sobieskich.

Apoteoza herbu Janina z dzieła Wojciecha Stanisława Chrościńskiego „Clypaeus Serenissimi Joannis Tertii, Regis Poloniarum", Brzeg 1717; Biblioteka Narodowa

Druk ozdobiła dekoracyjna i, niestety, niesygnowana akwaforta, autorstwa zapewne któregoś ze śląskich grafików, wyobrażająca chwałę opiewanej rodziny Jana III. Unoszący się w przestworzach Archanioł Michał trzyma we wzniesionej ręce miecz ognisty – atrybut sprawiedliwości ale też i żarliwości oraz ognia wiary ; w drugiej zaś – usianą gwiazdami tarczę. Ma ona podwójne znaczenie: jako herb Sobieskich Janina oraz jako niebiańskie Scutum Sobiescianum, a więc największych rozmiarów tarcza o wypukłym kształcie, zapewniająca skuteczna ochronę. Tarcza taka symbolizuje opiekę Bożą, a zarazem wiarę, ponieważ – zgodnie ze słowami św. Jana Chryzostoma – „jak tarcza jest trzymana przed całym ciałem, będąc jakby murem, tak też i wiara: wszystko odpiera”. Zatem aluzje do osoby Jana III, zbawcy ówczesnej chrześcijańskiej Europy, są nader przejrzyste. Rycina nie jest wolna od błędów rysunkowych w perspektywicznym skrócie postaci Archanioła, mimo to nie można odmówić jej pewnego wdzięku.

Autor druku, wierszopis i tłumacz Chrościński (ok. 1665 – zm. po 1722), pochodził ze stanu mieszczańskiego. Urodzony w Warszawie, uczestniczył w młodości w Odsieczy Wiedeńskiej. W 1685 r. Jan III za zasługi literackie i wojskowe nadał mu szlachectwo i herb Junosza, a także tytuł sekretarza królewskiego, wraz z kierownictwem kancelarii. Chrościński, powiązany bliskimi stosunkami z dworem, stał się żarliwym stronnikiem Sobieskich. Bardzo ciężko przeżył śmierć monarchy. Usunięty z dworu za czasów Augusta II, umarł podobno w sędziwym wieku za panowania następnego Wettyna.