Do źródeł Trylogii

Henryk Sienkiewicz pisząc Trylogię, korzystał z autentycznych siedemnastowiecznych źródeł. Dokumenty uwiarygodniały historię literacką oraz służyły jako materiały umożliwiające poznanie epoki oraz mentalności szlachty, żołnierzy i ludności Rzeczypospolitej.

Bitwa pod Beresteczkiem, Franciszek Smuglewicz, przed 1797 r., Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie; fot. Z. Reszka

Henryk Sienkiewicz pisząc Trylogię, korzystał z autentycznych siedemnastowiecznych źródeł. Dokumenty uwiarygodniały historię literacką oraz służyły jako materiały umożliwiające poznanie epoki oraz mentalności szlachty, żołnierzy i ludności Rzeczypospolitej.

Jednym ze źródeł, z których korzystał Sienkiewicz był Pamiętnik Mikołaja Jemiołowskiego, towarzysza lekkiej chorągwi, ziemianina województwa bełzkiego, obejmujący dzieje Polski od roku 1648 do 1679, spółcześnie, porządkiem lat opowiedziane. Autor wspomnień był świadkiem znacznej części wydarzeń toczących się w siedemnastowiecznej Rzeczypospolitej. Służył w wojsku za panowania Jana Kazimierza, uczestniczył m.in. w bitwach pod Beresteczkiem i Cudnowem, a po wojnie został poborcą podatkowym z ziemi bełzkiej. Waleczność i odwaga pomagały mu nie tylko podczas walk z nieprzyjacielem, ale także w trakcie awantur i burd, w których uczestniczył oraz w wyniku których został skazany na banicję.

Jemiołowski miał lekkie pióro i notował z wielką dokładnością wszelkie wypadki polityczne. Pamiętnik rozpoczyna opis buntu Chmielnickiego oraz śmierci  króla Władysława IV 20 maja 1648 roku w Mereczu. Niejednokrotnie natrafić można na fakty znane z Trylogii, ale Sienkiewicz nie zawsze wiernie trzymał się źródła. Pisarz Tuhaj-beja uśmierca pod Beresteczkiem, gdy ten według Jemiołowskiego padł pod Zamościem.

Kunszt literacki Sienkiewicza pozwolił mu na postawie lapidarnych, fragmentarycznych i szczątkowych obrazów z różnych źródeł, stworzyć przekonujący obraz epoki. Z mało znanych postaci wykreował bohaterów urastających do rangi symboli. A przede wszystkim przybliżył czytelnikowi niezwykły klimat minionych czasów.