Działalność Komisji Edukacji Narodowej

W drugiej połowie XVIII wieku sieć szkolna w Wielkopolsce była, w porównaniu w innymi terenami, dobrze rozwinięta. Na terenie tej dzielnicy znajdowało się około 800 szkół, co w tych czasach było sporym osiągnięciem. Nie wszystkie placówki podlegały Komisji Edukacji Narodowej. Sporo było szkół prywatnych lub prowadzonych przez duchowieństwo, głównie pijarów. Komisja starała się oddziaływać na wszystkie, zwłaszcza w sprawie doboru kadry i podniesienia poziomu nauczania. Jednak najwięcej uwagi czołowych działaczy oświatowych w Wielkopolsce pochłaniały starania o założenie w Poznaniu szkoły wyższej. Zajmowali się tym przede wszystkim Józef Rogaliński i wojewoda gnieźnieński August Sułkowski, który był gorącym rzecznikiem szerzenia oświaty wśród ludu, a nawet wprowadzenia przymusu szkolnego dla mieszczan i chłopów. Postulat ten powtórzył później Józef Wybicki. Sułkowski zalecał także kształcenie kobiet. Jednak jego głównym celem było utworzenie wyższej uczelni. Tymczasem, w wyniku reformy sieci szkolnej, Komisja Edukacji Narodowej powołała w Poznaniu jedynie szkołę wydziałową, w dodatku podległą Szkole Głównej Koronnej w Krakowie.

Kościół pijarów w Warszawie przy szkole Collegium Nobilium, założonej przez Stanisława Konarskiego.

Zabiegi o utworzenie w Poznaniu akademii torpedowali głównie przyszły prymas Michał Poniatowski i  Hugo Kołłątaj, reformator Akademii Krakowskiej. W grę wchodziły naukowe ambicje Krakowa oraz Warszawy. Stolica nie chciała pozwolić Poznaniowi na zorganizowanie wyższej uczelni, gdyż sama takowej nie posiadała. Ostatecznie Komisja odrzuciła pomysł o utworzeniu akademii poznańskiej w 1780 roku. Takie rozwiązanie ujemnie wpłynęło na życie naukowe i kulturalne Wielkopolski.