Elementarz służby wojskowej XVIII wieku

W XVIII wieku doszło do zmian, które zrewolucjonizowały zarówno wojsko, jak i sztukę wojenną. Rzeczypospolita w tym okresie nie potrafiła odzyskać dawnej siły militarnej. Feudalne zasady panujące w armii hamowały postęp i stanowiły przyczynę jej słabości. Mimo świadomości, że zmiany są konieczne, próby reform wojskowych kończyły się fiaskiem. W roku 1787 w Warszawie ukazał się Elementarz służby wojskowej.... Książka była tłumaczeniem z niemieckiego, wzbogaconym o uwagi i postulaty generała artylerii konnej Alojzego Fryderyka Brühla. Elementarz obejmował w zasadzie wszystkie aspekty służby: od życia codziennego i wychowania żołnierza po nauczanie kadry oficerskiej. Za przykład różnorodnej tematyki podejmowanej w książce może służyć sprawa higieny w wojsku: żołnierzom zalecano m.in. mycie nóg co trzy dni (zimą co tydzień) i zmywanie głowy gorzałką dla ochrony przed robactwem. Sporo uwagi poświęcono problemowi dezercji. Brühl uważał, że jej źródłem jest niedoskonały system uzupełniania wojska i niewłaściwe traktowanie szeregowców. Generał artylerii wskazywał na wady systemu szkolenia. Młodzi oficerowie „wychowywali“ żołnierzy za pomocą kija, zniechęcając w ten sposób podwładnych. Brühl postulował, aby rekrutów szkolili starsi i bardziej doświadczeni dowódcy. Sprawa autorytetu była bardzo ważna, bowiem przykład dawany przez oficera wpływał na morale i zachowanie jego podkomendnych. Natomiast w nauczaniu kadry oficerskiej należało połączyć teorię z praktyką. Elementarz, zawierający nowoczesne i wartościowe postulaty, stanowił cenną pomoc w realizacji reform wojskowych okresu oświecenia.

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego przed Pałacem Prezydenckim w Warszawie, dzieło Bertela Thorvaldsena, 1829 r.