Godzinki Sobieskiego | wystawa, wykłady, warsztaty | 2 czerwca–30 września

Godzinki Sobieskiego. Faksymile – Arcydzieło

Na wystawie prezentujemy faksymile wyjątkowego manuskryptu, jakim są „Godzinki Sobieskiego”. To bez wątpienia jeden z najpiękniejszych modlitewników francuskich z początku lat 30. XV stulecia, przeznaczony do użytku dla osoby świeckiej. Pracowało nad nim kilku najbardziej utalentowanych iluminatorów, z Mistrzem Bedforda na czele, którego wspierali Mistrz Fastolf i Mistrz Złotej Legendy Monachijskiej. Sześćdziesiąt całostronicowych miniatur i ponad czterysta mniejszych scen narracyjnych to majstersztyk genialnych Trzech Mistrzów. Perfekcyjnie wykonane miniatury urzekają realizmem, bogactwem detali, różnorodnością barw, które doskonale i ze smakiem zestawiał zwłaszcza Mistrz Bedforda – jeden z najsławniejszych iluminatorów wszech czasów. Umiejętnie grał ze światłem i cieniem. W przeciwieństwie do swoich pomocników i naśladowców nie posługiwał się konturem.

Modlitewnik o niewielkich wymiarach (275x185 mm) zawiera 234 karty, zapisane regularną minuskułą gotycką. 

Faksymile „Godzinek Sobieskiego” to wierna kopia oryginału manuskryptu, powstała z inicjatywy wydawnictwa Quaternio Editions w Lucernie, którego nakładem wyszło 680 ręcznie numerowanych egzemplarzy tego unikatowego dzieła.

Wystawa prezentowana jest w gablocie na poziomie -1 pałacu, tuż obok księgarni,
w dniach 2 czerwca–30 września 2017 r.

Zawikłane dzieje arcydzieła Mistrza Bedforda

Rękopis „Godzinek” wpisuje się w serię modlitewników, które powstały w latach 1422–1435 na zamówienie młodszego brata Henryka V, króla Anglii w latach 1413–1422, Jana Lancastera, księcia Bedford, pełniącego od 1422 r. funkcję regenta Francji w imieniu swojego kilkumiesięcznego bratanka, Henryka VI. Najprawdopodobniej modlitewnik miała otrzymać w prezencie ślubnym szwagierka księcia Bedford – Małgorzata, czyli najstarsza siostra Filipa III Dobrego, księcia burgundzkiego, która w 1423 roku poślubiła księcia Bretanii Artura de Richemont. Sam Lancaster był żonaty z Anną, drugą siostrą Filipa.

Co działo się z manuskryptem bezpośrednio po śmierci Małgorzaty Burgundzkiej – nie wiadomo. Pod koniec XV wieku właścicielem rękopisu stał się bibliofil biskup Orban Nagylucsei, podskarbi królestwa węgierskiego, przyjaciel króla Macieja Korwina (1458–1490). Przypuszczać należy, że aż do roku 1683 „Godzinki” znajdowały się w jakiejś bibliotece węgierskiej, kiedy to zostały podarowane królowi Janowi III przez któregoś z magnatów węgierskich za zwycięstwo w bitwie pod Parkanami (9 X 1683) lub za wcześniejszą wiktorię wiedeńską (12 IX 1683), po której przyznano mu tytuł Obrońcy Wiary Chrześcijańskiej. Wówczas modlitewnik zyskał nową, aksamitną oprawę w kolorze karmazynowym.

W narożnikach pojawiły się dekoracyjne złote okucia, a na froncie i spodzie – owalny medalion z królewskim inicjałem koronacyjnym JRP (skrót od łacińskiego Joannes Rex Polonorum). Całość spięły dwie ozdobne klamry. Z kolei na wyklejkach tylnej okładki rękopisu zachowały się notatki autorstwa Izaaka z Trok, nadwornego lekarza króla Jana Sobieskiego. Od tego czasu, rękopis przechowywany obecnie w Królewskiej Bibliotece na Zamku Windsor, znany jest pod nazwą „Godzinki Sobieskiego”. Zanim tu ostatecznie trafił, był jeszcze w posiadaniu wnuczki polskiego króla, Marii Klementyny Sobieskiej, która poślubiła w 1719 roku Jakuba Franciszka Edwarda Stuarta (1688–1766), pretendenta do tronu angielskiego. Ich młodszy syn, Henryk Benedykt Stuart, książę Yorku, był znanym mecenasem sztuki. Zgodnie z jego ostatnią wolą, „Godzinki” zostały przekazane w 1807 roku księciu regentowi, przyszłemu królowi Jerzemu IV, co można uznać za wyraz wdzięczności w stosunku do jego poprzednika – króla Jerzego III, który udzielił mu wsparcia finansowego po utracie majątku w czasie wojen napoleońskich.

Program edukacyjny towarzyszący wystawie

Wykłady

Nauka o Trójcy Świętej wg św. Augustyna w miniaturze Mistrza Księcia Bedforda

Wykład zostanie poświęcony analizie karty 203 r, która stanowi najprawdopodobniej jedyne zachowane w rękopisie średniowiecznym wyobrażenie plastyczne teorii psychologicznej św. Augustyna. Całostronicowa miniatura, obejmująca 9 mniejszych przedstawień, dowodzi ogromnej erudycji teologicznej Mistrza Księcia  Bedforda, twórcy „Godzinek Sobieskiego”. Genialny iluminator był zafascynowany przede wszystkim teorią o odbiciu Świętej Trójcy w bezgrzesznej duszy ludzkiej, którą znamionuje: pamięć, rozum i wola, co opisał św. Augustyn w traktacie „De Trinitate”.

Wykład wygłosi Krzysztof Guba.

Dla kogo: osoby dorosłe
Termin: 2 VII, godz. 11.00–12.30
Miejsce zbiórki: szatnia w pałacu
Udział: w cenie biletu do pałacu. Bilety do nabycia w kasie muzeum lub online: www.bilety.wilanow-palac.pl. Liczba miejsc ograniczona.

„Godzinki Sobieskiego” – genialne dzieło Trzech Mistrzów

Wykład w całości zostanie poświęcony wyjątkowemu rękopisowi, który tytułowany jest jako „Godzinki Sobieskiego”. To jeden z najbardziej bogato iluminowanych francuskich modlitewników z początku lat 30. XV stulecia. To dzieło samego Mistrza Bedforda i jego utalentowanych naśladowców – Mistrza Falstofa i Mistrza Złotej Legendy Monachijskiej. Prześledzimy losy rękopisu, który nie raz zmieniał miejsce przechowania i właściciela, by trafić do rąk samego króla Jana III.

„Godzinki Sobieskiego” wpisują się w nurt „nowej pobożności” (devotio moderna), której źródła tkwią w augustynizmie, w pismach Pseudo-Dionizego Areopagity, św. Bernarda i Bonawentury. Zachęcali oni do szukania i znajdowania Boga w obrębie własnej duszy. Był to kierunek religijności praktykowany nie w czasie kościelnych ceremonii, ale w życiu codziennym, przez laików z różnych stanów. W odpowiedzi na potrzeby kultu prywatnego powstały Godzinki – modlitewniki wzorowane na liturgicznym kompendium, używanym przez duchowieństwo do celebracji ośmiu godzin kanonicznych, zwanych: Jutrznią, Laudą, Prymą, Tercją, Sekstą, Noną, Nieszporami i Kompletą.

Wykład wygłosi Katarzyna Krzywicka.

Dla kogo: osoby dorosłe
Termin: 16 VII, godz. 11.00–12.30
Miejsce zbiórki: szatnia w pałacu
Udział: w cenie biletu do pałacu. Bilety do nabycia w kasie muzeum lub online: www.bilety.wilanow-palac.pl. Liczba miejsc ograniczona.

Warsztaty

O sztuce tworzenia manuskryptów

Średniowieczne manuskrypty to efekt pracy wielu artystów. Każdy z nich miał jednakowo ważną rolę w powstaniu księgi, będącej nierzadko wyjątkowym dziełem sztuki, które należało strzec niczym najcenniejszy skarb. Były przez kilka miesięcy, a nawet latami, ręcznie przepisywane gęsim piórem na pergaminie, bogato ozdabiane inicjałami czy całostronicowymi miniaturami, a na koniec oprawiane w kosztowne oprawy. Nad ich produkcją pieczę sprawowały klasztory.

Podczas warsztatów poznamy tajniki pracy średniowiecznych pergaministów, skrybów, rubrykatorów, korektorów, iluminatorów oraz ich materiały i narzędzia, jakich używali w trakcie swojej pracy. Poznamy kolejne etapy w procesie powstawania rękopiśmiennej księgi. Pokażemy, jak numerowano karty w składce, zgodnie z obowiązującą w średniowieczu zasadą numeracji zawartości rękopisów. Opowiemy o różnych typach dawnych opraw książkowych. Uczestnicy warsztatów będą mieli okazję ocenić swoje predyspozycje i zdolności przy wyborze zakresu prac, jakie potencjalnie mogliby wykonywać w średniowiecznym skryptorium.

Warsztaty poprowadzą: Katarzyna Pietrzak i Janusz Korzeniowski.

Dla kogo: dzieci powyżej 9 lat + rodzice/opiekunowie
Termin: 23 VII, 10.30–12.30
Miejsce zbiórki: szatnia w pałacu
Udział: Udział w zajęciach po wykupieniu jednorazowego biletu edukacyjnego w cenie 10 zł  przez każdego uczestnika. Bilety dostępne w kasie muzeum lub online. Liczba miejsc ograniczona.

Inicjał – litera nad literami

Zdobnictwo liter ma wielowiekową tradycję i jest niewątpliwie dziedziną sztuki, która ma swój początek w średniowiecznym inicjale. Początkowo ozdobna pierwsza litera w słowie rozpoczynającym tekst miała ułatwiać czytelnikowi odnalezienie właściwego fragmentu dzieła. Dość szybko inicjał przestał pełnić wyłącznie rolę użyteczną. Iluminatorzy bowiem odkryli niebywały potencjał sztuki dekorowania liter, które zaczęły zwracać uwagę już nie tylko swoją wielkością i kolorem, ale także bogatą ornamentyką, historią.

W trakcie warsztatów odkryjemy różne typy inicjałów, od najprostszych, czyli kaligraficznych, po inicjały malarskie, aż po najbardziej złożone – ornamentalne i figuralne. Opowiemy, kto i w jaki sposób tworzył tak piękne litery na kartach dawnych rękopisów. Uczestnicy warsztatów wcielą się w rolę iluminatora i wykonają przy użyciu kredek akwarelowych inicjały, będące przerysami z „Godzinek Sobieskiego”.

Warsztaty poprowadzą: Katarzyna Pietrzak i Janusz Korzeniowski.

Dla kogo: dzieci powyżej 9 lat + rodzice/opiekunowie
Termin: 9 VII, 10.30–12.30
Miejsce zbiórki: szatnia w pałacu
Udział: Udział w zajęciach po wykupieniu jednorazowego biletu edukacyjnego w cenie 10 zł  przez każdego uczestnika. Bilety dostępne w kasie muzeum lub online. Liczba miejsc ograniczona.

Święty Jerzy – historia rycerza z Kapadocji

Na kartach „Godzinek” zostały spisane dzieje i zobrazowane w barwnych miniaturach wizerunki osób świętych. Wśród nich są ewangeliści, apostołowie, męczennicy. W czasie warsztatów przybliżymy osobę żołnierza i męczennika za wiarę w Chrystusa, wokół której powstało wiele legend, mitów czy nawet baśni. Święty Jerzy, bo o nim mowa, to postać historyczna. O  jego życiu niewiele jednak wiemy, niemniej należy on do najbardziej znanych świętych, zarówno w Kościele Wschodnim, jak i Zachodnim. Żywot świętego zaprezentujemy w dość nie typowej formie, bo w konwencji storytellingu.

Uczestnicy warsztatów wykonają kredkami akwarelowymi miniaturę przedstawiającą św. Jerzego walczącego ze smokiem.

Warsztaty poprowadzą: Katarzyna Pietrzak i Ewelina Jarnutowska.

Dla kogo: dzieci powyżej 8 lat + rodzice/opiekunowie
Termin: 29 VII, 10.30–12.00
Miejsce zbiórki: szatnia w pałacu
Udział: Udział w zajęciach po wykupieniu jednorazowego biletu edukacyjnego w cenie 10 zł  przez każdego uczestnika. Bilety dostępne w kasie muzeum lub online. Liczba miejsc ograniczona.

Szczegółowe informacje o wykładach i warsztatach:
Katarzyna Pietrzak
Dział Edukacji
kpietrzak[at]muzeum-wilanow.pl
skryptorium[at]muzeum-wilanow.pl
Tel. 22 54 42 758

Partner projektu:

quaternio_logo Wydawnictwo Bernardinum logo

Polecane