Hobby króla Jego Mości

Jednym z hobby króla Stanisława Augusta Poniatowskiego było zbieranie map. Jego zainteresowanie dziedziną kartografii nie ograniczało się tylko do gromadzenia gotowych prac. Król pragnął także przeprowadzić pomiary kraju i sporządzić atlas całej Polski, który składałby się z map poszczególnych województw. W tym celu zorganizował biuro kartograficzne na Zamku Królewskim w Warszawie. Jego kierownictwo powierzył kartografowi wojskowemu Karolowi Perthèesowi oraz Janowi Bakałowiczowi i Florianowi Czackiemu. Mapy kreślono na podstawie pomiarów sytuacyjnych prowadzonych wzdłuż dróg i szlaków wodnych. Pomocne okazały się także współrzędne geograficzne większych miast ustalone na podstawie obserwacji trzecim rozbiorem Polski atlas zawierał mapy prawie wszystkich województw koronnych (op astronomicznych. Wszystkie plany sporządzano w skali 1 : 220 000. Przed trzecim rozbiorem Polski atlas zawierał mapy prawie wszystkich województw koronnych (oprócz sieradzkiego i gnieźnieńskiego).

Stanisław August, mal. I. Molitor, II poł. XVIII w., ze zbiorów Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie; fot. Z. Reszka

Pierwsze, zakrojone na tak szeroką skalę, przedsięwzięcie cieszyło oko piękną szatą graficzną, ale dalekie było od dokładności. Mnożyły się więc pomysły na nowe projekty. Jednak dopiero w 1791 roku Tadeusz Czacki, członek Komisji Skarbu Koronnego, na podstawie naukowego projektu pomiaru kraju Jana Śniadeckiego, opracował Plan mapy generalnej. Niestety przedsięwzięcie nie doczekało się realizacji z powodu upadku I Rzeczypospolitej. Mimo to, wkład króla w rozwój dziedzin nauki związanych z kartografią nie podlega dyskusji.