Kim był Skrzetuski

Postać Jana Skrzetuskiego, stworzona przez Henryka Sienkiewicza na potrzeby powieści Ogniem i mieczem, miała swój historyczny pierwowzór. Prawdziwy Mikołaj Skrzetuski herbu Jastrzębiec był zubożałym szlachcicem z Wielkopolski. Po ojcu odziedziczył wieś Rożnów pod Obornikami. Mikołaj oddał jednak majątek siostrze, która wyszła za Jana Poniatowskiego i śladem ubogiej szlachty zaciągnął się w szeregi wojska na Ukrainie. Służył w chorągwi pancernej, którą zwano także kozacką. W 1649 roku dowodził częścią chorągwi kozackiej rotmistrza Marka Gdeszyńskiego, która w Zbarażu weszła w skład pułku regimentarza królewskiego Mikołaja Ostroroga. Gdy Kozacy oblegali twierdzę Skrzetuski, przebrany za wroga, przeniósł listy swego dowódcy do króla. Dzięki temu wyczynowi i Trylogii stał się niemal bohaterem narodowym. W rzeczywistości otrzymał bardzo skromną nagrodę, ale zyskał uznanie również wśród współczesnych. Kolejne lata Skrzetuski spędził na wyprawach wojennych. W 1660 roku uczestniczył w kampanii duńskiej regimentarza Stefana Czernieckiego, a  następnie walczył na Litwie. Po wojskowemu rozegrał również sprawę swego ożenku.  Najechał zbrojnie dwór szlachcianki, wdowy Zofii Brzezickiej, podkomorzanki bełskiej, i ujął wybrankę. Następnie grożąc śmiercią jej i księdzu, zmusił pannę młodą do złożenia przyrzeczenia. Za ten czyn skazał go sąd polubowny. Skrzetuski pozostawał jednak pod jurysdykcją hetmana Jana Sobieskiego i do wykonania kary nie doszło. Aż do swej śmierci w 1673 roku walczył w kolejnych wyprawach wojennych.

Jan III Sobieski, malarz nieznany, po 1683 roku, w zbiorach Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie; fot. W. Holnicki