Kozacka Ukraina w oczach cudzoziemca

Guillaume (Wilhelm) Le Vasseur de Beauplan był autorem niezwykle cennego, wydanego w 1650 roku, Opisu Ukrainy, który stał się istną encyklopedią wiedzy o tym kraju. Pochodził z Normandii. Urodził się około roku 1600 w Dieppe. Beauplan od wczesnej młodości poświęcił się karierze wojskowej i inżynieryjno-kartograficznej. W 1630 roku przybył do Rzeczpospolitej, gdzie związał się z hetmanem wielkim koronnym i kasztelanem krakowskim Stanisławem Koniecpolskim. Z jego polecenia udał się na Dzikie Pola, gdzie umacniał twierdze Kudak, Nowy Koniecpol i Krzemieńczug. Beauplan wziął udział u boku hetmana w walkach z powstaniem kozackim w 1637 roku. Po jego stłumieniu udał się na Zaporoże, by odbudować Kudak. Przy okazji zapoznał się z krajem i jego mieszkańcami. Beauplan powrócił do Francji w 1647 roku, gdzie zmarł w 1673 roku.

Typy Kozaków i Tatarów, rycina Antoniego Oleszczyńskiego z cyklu „Rozmaitości Polskie", Paryż 1833; Biblioteka Narodowa

Opis Ukrainy zawierał bardzo wiele wiadomości o Kozakach Zaporoskich. Autor opisywał ich obyczaje i ustrój wewnętrzny. Z zaciekawieniem przedstawiał chociażby zaloty kobiet (!) do przyszłych mężów i obyczaje ślubne. Zdumiewała go samowystarczalność Kozaków. Ze szczegółami opisał sposób wyboru hetmanów przez gremium złożone z pułkowników i starszych członków grupy. Wymigujących się od tej funkcji przymuszano siłą do jej objęcia. Beauplan wiele stron poświęcił wyprawom wojennym Kozaków. Opisał zarówno przygotowania do ekspedycji m.in. budowę słynnych czajek, jak i sposób walki. Gdy Turcy spostrzegli, że Kozacy wyruszyli na wyprawę, ogłaszali alarm aż do samego Konstantynopola. Napastnicy byli jednak często szybsi i zanim Osmanowie się spostrzegli wracali już z łupem do domu.