Między Dreznem a Warszawą; rola Augusta II w rozwoju poczty

August II słynął z zamiłowania do bogactw, przepychu i pięknych kobiet. Uwielbiał biesiady i polowania, w trakcie których mógł chwalić się swoją niespotykaną siłę fizyczną, od której wziął się jego przydomek „Mocny”. Jego panowanie naznaczyły mariaże z carem Piotrem I Wielkim, walki ze Szwecją oraz niechętną mu szlachtą Rzeczypospolitej skupioną wokół kontrkandydata do tronu – „Piasta”, czyli wojewody poznańskiego Stanisława Leszczyńskiego. Ten ostatni zmarł we Francji w tragicznych okolicznościach, poparzony, gdy jego szlafrok zajął się ogniem z kominka. Życie Augusta II miały skończyć  słowa Całe moje życie było jednym wielkim grzechem (według Józefa Feldmana).

Widok Drezna, mal. Bernardo Bellotto, zw. Canaletto, II poł. XVIII w., ze zbiorów Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie; fot. B. Seredyńska

Obok niewątpliwych przywar król August II miał  pozytywne cechy i zainteresowania. Podobnie jak Jan III, interesował się kartografią. Pierwszemu z Wettynów na tronie Rzeczypospolitej zawdzięczamy wprowadzenie znaków wskazujących drogę oraz odległości na trasie. To własnie August II wydał w 1702 roku swym saskim poddanym polecenie, aby na wszystkich skrzyżowaniach i rozstajach dróg w Saksonii rozmieścić jako drogowskazy trzy i czteroramienne słupy, najpierw dębowe, a później również z piaskowca. Kurfirst saski i król Rzeczypospolitej zlecił też pastorowi Adamowi Fryderykowi Zürnerowi, mianowanemu nadwornym „komisarzem granicznym i matematykiem”, dokonanie pomiarów szlaków pocztowych. Wyniki swoich prac Zürner opisał w wydanym przez Krzysztofa Weigelsa w 1738 roku w Norymberdze Treściwym przewodniku dla zwyczajney podróży z Drezna do Warszawy. Na uwagę zasługuje fakt, że podróż po Saksonii oraz do Warszawy odbył w specjalnie skonstruowanym przez siebie pojeździe geometrycznym zwanym „Viatorium”, który służył mu do wymierzenia szlaków.

Bazując na wynikach prac Zürnera ustanowił August II dwa trakty pocztowe z Warszawy do Drezna. Pierwszy z nich wiódł przez m. in. Nadarzyn, Mszczonów, Ujazdów, Rożniatowice, Piotrków Trybunalski, Widawę, Wielkie, Sokoliniki, Wieruszów, Kępno, Oleśnicę, Wrocław, Legnicę oraz Budziszyn. Pokonywano go w 136,5 godzin. Drugi natomiast prowadził przez m. in. Błonie, Łowicz, Bielawy, Piątek, Łęczycę, Kalisz, Pleszew, Borek, Gostyń, Leszno, Głogów, Żagań i Köniegsbrück, a na jego przemierzenie potrzebowano 135,5 godzin. W latach 1714 – 1732 zorganizowano też stałe połączenie pocztowe na szlaku Drezno – Żary – Neüstädtel – Leszno – Poznań do Torunia (1714 rok) oraz sztafetę kurierską pomiędzy Dreznem a Warszawą (1732 rok) przez Kargowę, Poznań, Sompolno, Lubień, Sochaczew i Błonie. Odcinek liczący ok. 69,5 mili – tj. 600 km - kurierzy przemierzali w ciągu 3 dni. Połączenie kurierskie między Saksonią a Rzeczypospolitą stworzono na potrzeby dworu królewsko-elektorskiego. Za jego pośrednictwem ekspediowano korespondencję państwową, a prywatną przewożono przy wykorzystaniu połączenia przez Wrocław.