Morsztyn Stanisław h. Leliwa (zm. 1725)

Morsztyn Stanisław h. Leliwa (zm. 1725), wojewoda sandomierski. Uczestniczył w walkach ze Szwedami w okresie Potopu i w kampanii moskiewskiej 1660 r., w 1671 walczył pod dowództwem Jana Sobieskiego pod Bracławiem, a następnie pełnił funkcję komendanta tej twierdzy. Należał do stronnictwa malkontentów, występujących przeciw Michałowi Korybutowi Wiśniowieckiemu i 1 VII 1672 r. podpisał akt konfederacji antykrólewskiej. Wziął udział w kampanii chocimskiej jako oberszter regimentu pieszego, odznaczając się w czasie szturmu na obóz turecki Hussein paszy 11 XI 1673 r. Pod koniec 1674 posłował do hetmana kozackiego Piotra Doroszenki, bez powodzenia starając się pozyskać go dla Rzeczypospolitej.

Bitwa pod Chocimiem, rycina Romeyna de Hooghe'a, ok. 1674; Biblioteka Narodowa

Uczestniczył w walkach z Turkami i Tatarami w latach 1674-76, m.in. w bitwie pod Lwowem i w obronie Żurawna. Jako dowódca regimentu pieszego królowej Marii Kazimiery wziął udział w wyprawie wiedeńskiej 1683 r. Uczestniczył w kampaniach mołdawskich 1686 i 1691 r. W 1687 r. został mianowany kasztelanem czerskim; rozpoczął wówczas działalność polityczną w szeregach stronnictwa dworskiego, chociaż niewykluczone, że angażował się również w jakieś poczynania antykrólewskie. Po śmierci Sobieskiego początkowo poparł kandydaturę ks. Conti, ostatecznie oddał jednak głos na elektora saskiego Fryderyka Augusta. W 1699 r. został mianowany wojewodą mazowieckim.

W czasie wojny północnej występował po stronie Augusta II, uczestniczył w rozmowach z carem Piotrem I w Birżach, a po zajęciu przez Szwedów Warszawy w 1703 r. posłował do króla Karola XII. W 1704 r. awansował na województwo sandomierskie; w następnym roku przeszedł na stronę szwedzką, pociągając za sobą szlachtę sandomierską. W 1710 r. powrócił w szeregi stronnictwa Augusta II, ale już w 1714 przyłączył się do antysaskiego rokoszu szlachty sandomierskiej, a w 1715 był jednym z inspiratorów konfederacji tarnogrodzkiej. W 1717 r. z powodu złego stanu zdrowia zrezygnował z urzędu wojewody sandomierskiego.

Oprócz działalności politycznej zajmował się twórczością literacką: przetłumaczył tragedie „Fedra” Seneki i „Andromacha” Racine’a, układał wiersze okolicznościowe, był autorem utworu „Paraenesis” – wstępu do „Ogrodu fraszek” Wacława Potockiego. Zmarł w grudniu 1725 r.