Muzeum Smaku – czyli w poszukiwaniu tożsamości kulinarnej Polaków

26 kwietnia 2012 w krakowskiej restauracji „Pod Aniołami” odbyło się spotkanie inaugurujące klub debaty obywatelskiej „Muzeum Smaku – czyli w poszukiwaniu tożsamości kulinarnej Polaków”. Komnata Burgrabiego wypełniła się znamienitymi gośćmi, którzy wysłuchali otwierającego dyskusję referatu prof. Jacka Kurczewskiego – socjologa i eksperta w dziedzinie antropologii obyczajów. W swoim wystąpieniu analizował on miejsce kulinariów w świadomości Polaków, porównując je z szerokimi bagażem doświadczeń, które zgromadził podczas wizyt w innych krajach. Profesor podjął również wątek ewolucji obyczajów kulinarnych Polaków, a także odniósł się do prób zdefiniowania tego, co nazywa się „kuchnią polską”.

W dalszej kolejności głos zabrali gospodarze spotkania. Dyrektor Muzeum Pałac w Wilanowie – Paweł Jaskanis, przybliżył obecnym historię działalności Muzeum na polu rekonstrukcji kuchni historycznej oraz przywracania zapomnianych tradycji kulinarnych, a  co za tym idzie – budzenia tożsamości kulinarnej Polaków. Jacek Łodziński, właściciel restauracji, opowiedział o starodawnych tradycjach kulinarnych związanych z kamienicą „Pod Aniołami” oraz o swojej trosce o polską kulturę smaku.

Zgromadzeni goście mieli również okazję doświadczenia kuchni naszych przodków, bowiem na stołach zagościł wyjątkowy przysmak odtwarzający staropolskie tradycje kulinarne. Wspaniałe danie z macerowanego jeleniego mięsa, przyrządzone w oparciu o receptury zaczerpnięte z Compendium Ferculorum Stanisława Czernieckiego w opracowaniu Jarosława Dumanowskiego i Magdaleny Spychaj, najstarszej zachowanej polskiej książki kucharskiej, stało się doskonałym punktem wyjścia do ożywionej dyskusji. W jej trakcie poruszonych zostało wiele kwestii związanych z wpływem polskiej historii na specyficzne obyczaje kulinarne, a także na jadłospis naszych przodków.  Podczas debaty szczególnym zainteresowaniem cieszyły się zagadnienia wymiany kulturowej z ościennymi narodami, a asumpt do rozmowy na ten temat dała p. Zofia Drohomirecka swoją opowieścią o kawie i jej propagatorze i znawcy – Jerzym Franciszku Kulczyckim.

Kulminacyjnym momentem spotkania było podpisanie Porozumienia powołującego „Muzeum Smaku”, którego celem jest odtworzenie polskiej kultury smaku i jej promocja. Ten autorski program powstał w oparciu o współdziałanie trzech sygnatariuszy listu intencyjnego: Jacka Łodzińskiego i jego restauracji „Pod Aniołami”, Muzeum Pałacu w Wilanowie oraz Kolegium Wigierskiego. Inspiracje wynikające z dwóch bardzo ważnych dla Muzeum Smaku programów sprawiły, że bazując na wypracowanych w nich środkach pracy twórczej postanowiono utworzyć autonomiczny cykl poświęcony staropolskiej kuchni, korzystając z formuły klubowej, która doskonale sprawdza się jako swego rodzaju laboratorium debaty społecznej. Pierwszą metodą, do jakiej nawiązuje Muzeum Smaku jest działalność Programu Pochwała Inteligencji - oryginalnego projektu edukacji społecznej, który Muzeum Pałac w Wilanowie realizuje z powodzeniem już od 4 lat. Drugim, niemniej ważnym źródłem stały się doświadczenia programu Kultura Pamięci - Tożsamość Małopolski, zainicjowanego w roku 2010 pod kierunkiem Wojewody Małopolskiego Stanisława Kracika. 

Celem rodzącej się inicjatywy, jak zostało to wyrażone w liście intencyjnym, jest  promocja polskiego dziedzictwa kulinarnego, a dzięki uprawianej wspólnie, jak i przez każdy podmiot z osobna, działalności badawczej, rekonstrukcyjnej, edukacyjnej i promocyjnej, zapoczątkowanie ruchu społecznego na rzecz odrodzenia polskiej kultury smaku. 

Spotkanie to, podobnie jak wcześniejsze sympozjum pt. „Galeria Wielkanocna Muzeum Smaku” zapowiadające ustanowienie nowego programu, udowodniło potrzebę poruszania na forum publicznym tematów związanych z niezwykle istotnym fragmentem polskiej tradycji i tożsamości, zakorzenionym w dziedzictwie kulinarnym Dawnej Rzeczypospolitej. Jak ważnym dla całego przedsięwzięcia jest konstytuujący jego nazwę aspekt kolekcjonerstwa, dowiemy się zapewne przy każdej próbie odpowiedzi na pytanie o tożsamość,  wynikającą bezpośrednio z określonej „kultury smaku”. Wieloznaczność pojęciowa zawarta w tytule naszej inicjatywy zwraca uwagę nie tylko na kulturotwórczą funkcję muzeum i  wspieranie badań nad konkretną dziedziną wiedzy, lecz wskazuje także na świat wartości w ogóle, przypominając, że rolą muzeum jest promowanie pewnych tradycji estetycznych i wynikających z nich obyczajów życia społecznego.