Pan Humieński

Jerzy Drugeth de Homannay urodził się w 1583 roku. Należał do jednej z najpotężniejszych rodzin protestanckich na Węgrzech. Na przełomie wieków, przed represjami Rudolfa II Habsburga, zbiegł wraz z matką do Polski. W 1604 roku prawdopodobnie wrócił na Węgry by wziąć udział w antyhabsburskim powstaniu Stefana Boskaya, które wyniosło tego ostatniego na tron Siedmiogrodu. W dwa lata później, umierający Boskay naznaczył na swojego następcę Balinta Homannaya. Przegrał jednak walkę o stolec książęcy z Zygmuntem Rakoczym i umarł w 1609 roku, zostawiając Jerzemu w spadku urząd wojewody (nadżupana) Zemplina i pewne prawa do tronu Siedmiogrodu.

Portret Zygmunta III, XVII w., z kolekcji Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie; fot. Z. Reszka

Około 1610 roku Homannay, pod wpływem jezuity Piotra Pazmanyego, nawrócił się na katolicyzm. Rok później podjął nieudaną wyprawę w celu obalenia  następcy Rakoczego, Gabriela Batorego. W 1613 roku władzę w Transylwanii przejął protestant Gabor Bethlen, wcześniej dowódca wojsk Batorego. Stał się on odtąd największym przeciwnikiem Homannaya. Nad Bethlenem roztaczała swój protektorat Turcja, co nie pozwalało Rzeczypospolitej oficjalnie popierać dążeń Jerzego do tronu siedmiogrodzkiego (był to nawet jeden z punktów polsko-tureckiego traktatu pokojowego zawartego w 1617 roku pod Buszą). W 1618 roku Homannay otrzymał z rąk Ferdynanda II urząd najwyższego sędziego królestwa Węgier. Po wybuchu wojny trzydziestoletniej Bethlen wzniecił na Górnych Węgrzech antyhabsburskie powstanie i obległ Wiedeń. Zygmunt III Waza, naciskany przez Cesarza i kościół katolicki, pozwolił Homannay na zaciągi w Polsce i sam wyłożył część pieniędzy na to wojsko. Armia Jerzego, składająca się z 10 tys. lisowczyków, wkroczyła na Górne Węgry i rozbiła wojska Rakoczego pod Homonną, co zmusiło Bethlena do zwinięcia oblężenia. Wiedeń został uratowany, ale Homannayowi nic to nie przyniosło, ponieważ lisowczycy uważając swe zadanie za spełnione wrócili do domu. Wyprawa ta pochłonęła wszystkie oszczędności Jerzego. Zamieszkał w Laszkach, ostatnich pozostałych mu dobrach, ale nie zaprzestał spiskowania przeciwko Bethlenowi. Umarł otruty w lipcu 1620 roku.

Zadziwiające jest, że w karierze Jerzego Homannaya nie przeszkodziła przerażająca historia rodzinna, która wyszła na jaw w 1610 roku. Okazało się wtedy, że jego teściową jest Elżbieta Batory, nazwana potem wampirzycą z Cachtice, która dokonywała masowych mordów na młodych dziewczynach i kąpała się w ich krwi.