Państwo pierwszych Wazów, sejmiki

Za panowania pierwszych Wazów, podział wewnętrzny Rzeczypospolitej był niezwykle skomplikowany. Województwa i powiaty miały znaczenie jedynie w przypadku elekcji i pospolitego ruszenia, nie pokrywały się zaś z zasięgiem władzy poszczególnych sejmików. W Koronie 19 sejmików gromadziło szlachtę jednej ziemi, 13 województwa, a 5 powiatu. Na Litwie sytuacja była nieco lepsza. W wyniku reformy przeprowadzonej przez Zygmunta Augusta w 1566 roku, aż 19 z 24 sejmików zbierało się w powiatach. Prawo uczestnictwa w sejmikach posiadała szlachta, senatorowie i przedstawiciele niektórych miast. Frekwencja była zazwyczaj niska – uczestniczący składali się przeważnie z ludzi zamożnych lub osobiście zainteresowanych wynikami obrad. O zwołaniu sejmiku powiadamiał król w specjalnych uniwersałach. Tematu do obrad dostarczała instrukcja oraz list królewski, które przedstawiały potrzebę rozwiązania danej kwestii. Obrady odbywały się w kościele, jako najobszerniejszym budynku, a choć uchwały sejmu zabraniały przybywania z bronią, akty przemocy podczas obrad były na porządku dziennym. Sejmik kończył się wyborem posłów na sejm i spisaniem instrukcji zawierających powzięte ustalenia.

Pucharek Jerzego Augusta Wandalina Mniszcha, Brandenburgia, Zechlin, Niemcy, 1742 – 1747, ze zbiorów Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Na początku XVII wieku rola magnatów na sejmikach nie była jeszcze przytłaczająca: chcąc wprowadzić do instrukcji swoje postulaty musieli się liczyć z opinia publiczną. Krzysztof Opaliński relacjonował: Musieliśmy populo wygadzać i pozwalać, siła i oni pozwolili. Koszt wyjazdu na sejm był pokrywany z sum uchwalonych przez sejmik (rzadko przez skarb państwa), a po powrocie posłowie mieli obowiązek zdać sprawę z obrad sejmu i wypełnienia instrukcji (gwarancją ich dotrzymania instrukcji było wpisanie jej tekstu  do ksiąg grodzkich). W tych czasach demokracja szlachecka działała jeszcze dość sprawnie,  niewolna była jednak od bałaganu np. w Koronie liczba posłów wysyłanych na sejm nie była określona.

Uzyskanie godności marszałka umożliwiało wprowadzenie lasek marszałkowskich do panopliów wokół herbu.