Państwo pierwszych Wazów. Senat Rzeczpospolitej

W skład senatu Rzeczpospolitej wchodzili arcybiskupi i biskupi katoliccy Korony i Litwy, wojewodowie, starosta żmudzki oraz kasztelanowie i ministrowie obu krajów, marszałek wielki i koronny, kanclerz, podkanclerzy i podskarbi wielki. Hetmani, choć mieli wielki wpływ na życie państwa, do senatu weszli dopiero w 1768 roku. Pierwszym spośród senatorów był arcybiskup gnieźnieński, który w czasie bezkrólewia sprawował też funkcję interreksa. Senatorów mianował król, albo wybierała szlachta (tak było w przypadku starosty żmudzkiego, oraz wojewody połockiego i witebskiego). W praktyce jednak wszystkie urzędy senatorskie zależały od króla, który wysyłał swoje instrukcje sejmikom wybierającym senatorów. Król miał też pełną swobodę przy nominacji biskupów. Urząd pełniono dożywotnio. Senatorów obowiązywała obecność podczas obrad sejmu wielkiego koronnego, służenie radą królowi, a w czasie pomiędzy sesjami sejmu ciążył na nich obowiązek rezydencji, czyli pobytu na dworze królewskim. Jednocześnie król zapraszał 16 senatorów. Mogło się zdarzyć, że senator został obrany posłem na swoim sejmiku lokalnym – brał wtedy udział w pracach izby poselskiej, nie senatu. Jednak posłowie podejrzewali, że reprezentuje raczej interesy króla i takie łączenie funkcji nie było częste ani dobrze widziane. W czasie bezkrólewia zwołany przez interreksa senat ustalał datę sejmu konwokacyjnego i elekcyjnego i przedstawiał stan państwa. Senat miał popierać politykę królewską, ale w praktyce wyrażał raczej interesy domów magnackich i szlachty, która chciała widzieć w senatorach stróżów prawa. Dzięki ich radom król miał podejmować decyzje zgodne z wolą narodu szlacheckiego.

Uzyskanie godności marszałka umożliwiało wprowadzenie lasek marszałkowskich do panopliów wokół herbu. Pucharek Jerzego Augusta Wandalina Mniszcha, Brandenburgia, Zechlin, Niemcy, 1742 – 1747, ze zbiorów Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie