Pierwowzór sienkiewiczowskiego Kmicica

Henryk Sienkiewicz stworzył głównego bohatera Potopu na podstawie wzmianek w pamiętnikach Paska oraz innych dokumentach źródłowych. Jego losy odbiegały jednak od historycznego pierwowzoru. Samuel Kmicic herbu Radzic pochodził ze szlachty orszańskiej. Poświęcił się karierze wojskowej i w 1655 roku był porucznikiem. W czasie najazdu szwedzkiego, po zdradzie Radziwiłłów, zawiązał wraz z innymi konfederację wojskową przeciwko nieprzyjacielowi. Wkrótce potem udał się z poselstwem Litwinów do króla. Władca obiecał wiernym żołnierzom wszystkie dobra zdrajców. Po powrocie posłów, wojsko najeżdżało starostwa, grabiło i urządzało uczty na koszt buntowników. Gdy zmarł książę Janusz Radziwiłł, Kmicic został wyznaczony jednym z komisarzy do przejęcia obiecanych dóbr. W czasie tej pracy nieźle się obłowił.

Puchar - fragment z medalionem Michała Korybuta, Gdańsk, około 1700 roku, srebro, ze zbiorów Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie; fot. Z. Reszka

W latach 1656–1657 Kmicic walczył pod komendą hetmana wielkiego litewskiego Pawła Sapiehy ze Szwedami i wojskami Jerzego II Rakoczego, władcy Siedmiogrodu. W 1658 roku został chorążym orszańskim. Wkrótce objął dowództwo grupy wojsk walczących z wojewodami carskimi na Białorusi, przeciw którym organizował, ze zmiennym szczęściem, liczne wypady. Po zawarciu rozejmu z carem, Kmicic wyruszył do Kurlandii, by walczyć ze Szwedami. Występował tam jako główny agitator na rzecz konfederacji wojskowej domagającej się wypłaty żołdu. Po rozpadzie tego związku, Kmicic walczył pod Połonką, Mirem i nad Basią latem i jesienią 1660 roku. Następnie przyłączył się do kolejnej konfederacji utworzonej w 1661 roku pod Koluszkami. Jego oddziały stacjonowały w powiecie płockim jeszcze w latach 1664–1665.

Kmicic wzbogacił się na potopie. Za zasługi otrzymał od króla starostwa. Obierany na posła województwa mińskiego podpisał elekcję Michała Korybuta. Sprawował również urzędy dygnitarskie. Nie zerwał jednak z awanturniczym sposobem życia i nakładano na niego banicje. Zmarł wiosną 1692 roku.