Rola biskupów warmińskich w życiu politycznym Rzeczypospolitej XVII i XVIII wieku

Warmia została włączona do Polski w 1466 roku na mocy ustaleń drugiego pokoju toruńskiego. Od 1508 roku biskup warmiński był prezesem Prus Królewskich, od 1569 roku zasiadał w senacie, samo biskupstwo zaś należało do trzech najbogatszych w Rzeczypospolitej. Stanowisko było więc niezwykle pociągające dla ludzi ambitnych, gdyż dawało nie tylko wpływy, bogactwo (i tytuł księcia Warmii), lecz także możliwości dalszego awansu – od połowy XVII do pierwszego rozbioru Polski czterech z ośmiu biskupów warmińskich zostało prymasami. Teoretycznie prawo do wyboru biskupa, spośród czterech kandydatów królewskich, posiadała kapituła warmińska. Kandydat powinien też posiadać indygenat pruski. W praktyce (osoba biskupa była kluczowa dla polityki bałtyckiej Rzeczypospolitej) król często potrafił wymusić wybór swojego kandydata: sejmik pruski nadawał mu wtedy indygenat i odbierał specjalną przysięgę. Biskup warmiński był także upoważniony przez Watykan do opieki nad katolikami mieszkającymi w protestanckich Prusach Książecych. Na tym gruncie dochodziło często do zatargów z elektorami brandenburskimi. Od czasu zawarcia układów welawelsko-bydgoskich w 1657 roku, oddających Hochenzollernom Prusy Książęce w dziedziczne władanie, sytuacja biskupa znacznie się pogorszyła. Warmia znalazła się w tedy w cieniu państwa brandenburskiego, które nie wahało się np. wybierać z jej terenów żołnierzy.

Prymas i kardynał Michał Stefan Radziejowski rozpoczął karierę kościelną jako biskup warmiński, obraz z ok. 1700 roku z katedry w Łowiczu

Biskupami warmińskimi mianowano zazwyczaj wybitne osoby jak np. Wacław Leszczyński, Andrzej Chryzostom Załuski czy Ignacy Krasicki. Warmia wiele na tym skorzystała albowiem biskupi opiekowali się swoimi poddanymi: potrafili uzyskiwać dla nich ulgi podatkowe, zmniejszenia kontrybucji. Wspierali także handel i szkolnictwo. Warto zaznaczyć, że w 1683 roku biskup Michał Radziejowski zezwolił na Warmii na pobór żołnierza na wyprawę wiedeńską, podczas gdy szlachta Prus Królewskich wzbraniała się ruszyć w bój.