Wokół tronu Jagiellonów. Francuskie starania o sukcesję w Polsce

Francja starała się przeciwdziałać wzrostowi potęgi dynastii Habsburgów w Europie stosując zasadę  „wróg mojego wroga jest moim przyjacielem”. Paryż montował zatem antyhabsburskie sojusze, próbując wygrywać przeciwników cesarza przeciw niemu. Po przejęciu władzy w 1560 roku, Katarzyna Medycejska rozpoczęła realizację koncepcji mariaży politycznych. Łączyła w ten sposób antyhabsburską politykę Francji z osobistym pragnieniem, aby zdobyć koronę dla każdego ze swoich dzieci. Rzeczpospolita miała spore znaczenie we francuskich planach, tym bardziej, że powszechnie spodziewano się bezpotomnej śmierci króla Zygmunta Augusta. Kandydatem do polskiego tronu był ulubiony syn Katarzyny, Henryk książę d'Anjou. Aby uzyskać koronę, Henryk miał poślubić siostrę króla, Annę Jagiellonkę. W początkach 1572 roku rozpoczęto starania o francuską sukcesję. Z misją do Polski wyruszył Jean Balagny, syn biskupa Montluca, będącego pomysłodawcą całego przedsięwzięcia. Dla planów francuskich udało się pozyskać dwór Anny Jagiellonki i część panów polskich, m.in. rodziny Zborowskich i Dembińskich. Po śmierci króla Zygmunta Augusta do Rzeczpospolitej przybyło oficjalne poselstwo francuskie, którego celem było doprowadzenie do elekcji Henryka. Dzięki szerokiej agitacji prowadzonej zarówno na miejscu, jak i w Europie, w 1573 roku Francuz zdobył koronę. Jednak śmierć jego brata Karola VIII zmusiła go do powrotu i przekreśliła plany zbudowania francuskiej potęgi na wschodzie Europy.

Portret Anny Jagiellonki, malarz warszawski (Marcin Kober?), 4 ćw. XVI w., obraz z kolekcji Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie; fot. A. Indyk